Kesyon moun poze souvan sou grip avyè

Yo rive prepare dokiman sa a grasa efò ak kowoperasyon Depatman sante piblik Massachusetts (MDPH), Depatman Resous Agrikòl Massachusetts (MDAR), ak Seksyon lapèch ak bèt ki viv nan rak bwa Massachusetts (MDFW) ak lòt manm Komite konsiltatif maladi bèt ka bay moun*.

**  
Update as of 5/11/2006

Dokiman sa a divize an kat seksyon:
Seksyon I    (paj 1) 	Risk pou moun pran grip avyè 
Seksyon II   (paj 5) 	Grip avyè zwazo yo genyen
Seksyon III  (paj 8)	Grip avyè ak bèt ki viv bò kot moun
Seksyon  IV (paj 10)	Grip avyè ak volay yo 

Ki diferan kalite grip ki genyen?
Grip moun genyen, yo rele tou grip sezónyè, sa vle di ki rive nan yon moman nan ane a, se maladi moun genyen akoz viris. Sa ki lakòz li se viris A ak viris B ki adapte yo pou yo gaye nan mitan moun. Lè moun gripe, yo bay lòt moun grip la grasa likid sistèm respiratwa a bay la, e grip gen tandans vini sou fòm epidemi nan yon epòk nan ane a.  Vaksine chak ane ka ede w pa gripe lè gen epidemi grip.

Pandemi grip rive lè gen yon nouvo souch viris grip ki parèt ki vrèman diferan ak viris ki lakòz moun gripe. Kòm pifò moun pa pwoteje kont nouvo souch viris grip sa a, anpil moun ka genyen l e li ka gaye nan tout monn nan yon ti kras tan. Pandemi viris sa a ka soti nan viris avyè A men li dwe chanje (evolye) pou l vin viris ki lakòz moun gripe anvan li lakòz yon pandemi.

Grip avyè se yon bagay ki natirèl ki rive lè zwazo yo, sitou zwazo akwatik yo (kana ak zwa) malad akoz viris grip A. Moun ki gen yon kontak kèlkonk ak zwazo ki enfekte yo kapab vin enfekte pafwa ak viris grip avyè A. Lè ka ra sa a rive, moun nan ka vin malad anpil. Men, an jeneral maladi a pa gaye sou moun.

Grip kochon genyen se yon maladi respiratwa kochon yo genyen akoz viris grip tip A an jeneral ki lakòz epidemi lakay kochon yo. Viris ki lakòz grip kay kochon yo nòmalman pa enfekte moun. Men, yon lè konsa, moun ka enfekte ak viris ki lakòz grip lakay kochon yo. 

Lòt grip bèt yo genyen: Yo jwenn anpil lòt kalite bèt, sa gen ladan l chen, cheval, fòk ak balèn ki gen viris grip A. An jeneral, viris sa yo pa reprezante yon risk pou moun.

I. Risk pou moun pran grip avyè

1. Ki sa grip avyè ye? 
Grip avyè (yo konnen tou sou non grip zwazo yo genyen) se maladi zwazo yo genyen  natirèlman akoz viris grip ki adapte pou gaye lakay espès avyè (zwazo) yo. An jeneral, gen de kalite viris grip: viris patojèn ki fèb ak viris patojèn ki wo.

2. Ki diferans ki genyen ant viris grip avyè ak patojèn ki fèb ak viris grip avyè ak patojèn ki fò? 
Gen kèk viris grip avyè ki pa lakòz oswa ki lakòz sèlman ti sentòm lakay zwazo yo.  Yo rele yo viris grip avyè ak patojèn ki fèb (LPAI) e yo jwenn yo lakay zwazo toupatou nan monn nan, sa gen ladan l Etazini. Se vrèman ra pou viris LPAI yo lakòz moun malad. 

Gen kèk viris grip avyè ki lakòz sentòm ki trè trè grav ak lanmò lakay bèt yo, sitou volay yo. Yo rele yo viris grip avyè ak patojèn ki wo (HPAI).  Li plis posib pou viris HPAI fè moun malad pase viris LPAI, men se toujou yon bagay ki vrèman ra.

Byenke kèk kategori viris LPAI ak viris HPAI enfekte yon ti kantite moun, yo toujou konsidere yo kòm viris grip avyè, e an jeneral, yo pa pwopaje sot nan yon moun al nan yon lòt moun.  Men tank tan ap pase, viris grip la ka chanje.  Si yon viris grip avyè chanje e li chanje pou l vin fasil gaye sot nan yon moun al nan yon lòt moun, li ka vin tounen yon pandemi ki gaye sou tè a. 

3.  Èske viris grip avyè ka fè m malad?
Li vrèman ra pou viris grip avyè a enfekte moun. Yo konnen viris grip avyè a enfekte moun ki te gen anpil kontak dirèk ak likid sistèm respiratwa zwazo yo bay oswa ak twalèt zwazo ki enfekte yo. Li ra pou viris grip avyè a gaye sot nan yon moun al nan yon lòt moun. 

4. Èske yo te jwenn viris grip avyè a Ozetazini? 
Moun k ap siveye yo fè konnen viris grip avyè yo la regilyèman nan mitan zwazo nan bwa yo. An jeneral, grip avyè plis enkyete moun lè l afekte elvaj volay pou vann yo (poul ak denn y ap leve pou moun manje). Depi desanm 2014, yo te jwenn plizyè viris diferan grip avyè pami zwazo nan bwa e pami plizyè elvaj volay pou vann ki nan Midwest ak pati lwès Etazini. [Gade Kesyon 21]. 

5. Ki jan m ka pwoteje tèt mwen kont viris grip avyè a?
An jeneral, moun ki te enfekte ak viris grip avyè te gen gwo kontak dirèk ak volay ki enfekte oswa ak objè oswa sifas ki kontamine ak twalèt volay ki enfekte.  Pami egzanp kontak dirèk yo, gen manyen volay ki malad oswa ki mouri, manje volay ki enfekte kri oswa ki pa fin byen kuit, oswa touche objè ki te vrèman kontamine ak twalèt volay ki enfekte yo.

An jeneral, pou pwoteje tèt ou kont viris grip avyè, evite kontak ki pa nesesè ak volay ki vivan oswa zwazo nan bwa, sitou si yo sanble malad. Si w ap travay dirèkteman ak volay oswa bèt nan bwa, gen plis enfòmasyon ki disponib sou kesyon pwoteje a sou sit Entènèt Administrasyon Sekirite ak Sante nan Travay nan www.osha.gov/dts/shib/shib121304.html.

Pou pwoteje tèt ou kont tout viris (moun oswa avyè), li enpòtan pou byen lave men w, jan yo montre sa pi ba a :
•	Frote pla men w, mitan dwèt yo, anba zong ou ak do men w pandan omwen 20 segonn.
•	Sèvi ak savon òdinè yo. Li pa nesesè pou se savon ki kont bakteri.  
•	Apre w fin rense men w, seche men w ak yon sèvyèt an papye. Sèvi ak menm sèvyèt an papye a pou fèmen dlo a epi ouvri pòt twalèt la.
•	Sonje likid dezenfektan pou men yo pa ranplase lave men, byenke yo ka sèvi avèk yo kòm yon èd anplis.

Pou plis enfòmasyon, ale sou MDPH Sit Entènèt Lave men e ou ka gen aksè avèk li sou www.mass.gov/dph/epi ak sit Entènèt  MDPH—Grip nan www.mass.gov/dph/flu.

6. Èske m ka vaksine kont viris grip avyè a?
Rechèch yo ap kontinye e gen kèk vaksen yo eseye kote rezilta yo montre gen espwa, men pou moman sa a, pa gen vaksen ki disponib byen fasil pou moun pran kont viris grip avyè. 

Yo rekòmande tout moun ki gen 6 mwa oswa plis pou yo vaksine chak ane kont grip ki rive yon moman nan ane a. Pou plis enfòmasyon konsènan vaksen pou moun pran kont grip (ki rive yon moman nan ane a), vizite sit Entènèt MDPH—Grip nan www.mass.gov/dph/flu.

7. Mwen santi m malad. Èske m dwe teste pou wè si m pa pran nan viris grip avyè a?
Si w malad, pale ak founisè swen sante w la k ap deside ki kalite tès ki bon pou ou. Pou moman sa a, yo pap fè tès pou wè si w gen kèlkeswa viris grip avyè a sof si moun ki malad la te nan yon zòn ki te vrèman gen viris grip avyè a e li klè sa te lakòz moun malad e li te ekspoze ak zwazo oswa moun ki enfekte. Enfòmasyon sou viris grip avyè yo te idantifye sou zwazo Ozetazini yo disponib sou paj grip avyè Depatman Agrikilti Etazini.

8. Si yo wè mwen gen viris grip avyè a, ki tretman medikal ki disponib?
Ou dwe pale ak founisè swen sante w la konsènan tretman apwopriye pou maladi w la. Pou kounye a, gen de medikaman yo apwouve pou trete moun ki pran viris grip avyè a, se oseltamivir (yo konnen l sou non komèsyal Tamiflu ®) ak zanamivir (yo konnen l sou non komèsyal Relenza ®). Yo sèvi ak medikaman sa yo tou pou tretman nan ka grip moun pran pandan yon epòk nan ane a, e gen prèv ki montre li efikas nan redui kantite tan maladi a ap fè sou moun ak pwoblèm li te ka lakòz, sitou si yo pran l yon ti tan apre maladi a parèt. N ap jwenn plis enfòmasyon ki disponib sou fason yo itilize medikaman kont viris yo nan tretman viris grip avyè sou sit Entènèt Sant pou kontwòl ak prevansyon maladi (CDC) a ki pale sou grip avyè nan
http://www.cdc.gov/flu/avianflu/novel-av-treatment-guidance.htm.

9. M ap vwayaje nan yon zòn kote yo jwenn yon viris grip avyè a lakòz moun malad. Ki jan m ka pwoteje tèt mwen?
CDC pa rekòmande piblik la an jeneral pou yo evite vwayaje nan zòn ki enfekte ak viris grip avyè a. Men rekòmandasyon jeneral pou vwayaje nan zòn kote gen yon gwo viris grip avyè a ki lakòz moun malad: 

•	Evite tout kontak dirèk ak zwazo, sa gen ladan l volay moun gade lakay yo (tankou poul ak kodenn) ak zwazo nan bwa. 
•	Evite kote tankou fèm volay ak mache zwazo kote gen zwazo ki vivan k ap viv y ap leve oswa yo kenbe. 
•	Evite touche sifas ki kontamine ak twalèt oswa likid ki sot nan volay. 
•	Lave men w souvan ak savon ak dlo. Yo ka sèvi ak jèl pou men yo, ki san dlo e ki gen alkòl (ki gen omwen 60% alkòl) lè pa gen savon ki disponib e yo pa wè men an sal. 
•	Byen kuit tout manje ki soti nan volay yo, sa gen ladan l ze. Jón ze a pa dwe ap koule oswa likid.  Tanperati pou kuit vyann volay yo dwe 74°C (165°F). 
•	Si w vin malad e w gen sentòm tankou fyèv plis tous, gòch fè mal oswa w gen difikilte pou respire, oswa si w vin devlope kèlkeswa maladi ki mande pou wè doktè san pèdi tan, yon ajan konsila Etazini ka ede w jwenn kote sèvis medikal yo ye epi enfòme fanmi w oswa zanmi w. Fè founisè swen sante a konnen si w te an kontak kèlkeswa jan an ak viris grip avyè, tankou an kontak ak zwazo ki malad oswa mouri.
Si w vin malad kote w gen fyèv plis tous, mal gòj oswa difikilte pou respire 10 jou apre w fin vwayaje sot yon kote ki enfekte anpil ak yon viris grip avyè ki lakòz moun malad, pran kontak ak yon founisè swen sante. Anvan w vizite yon etablisman swen sante, fè founisè a konnen sa ki apre yo: 1) sentòm ou genyen yo, 2) kote w te vwayaje a ak 3) si w te gen kontak dirèk ak volay oswa kontak sere sere ak yon moun ki te malad grav. 
Pou jwenn rekòmandasyon vwayaj ki pi resan yo, vizite sit Entènèt Konsèy sante pou vwayaj CDC a nan http://wwwnc.cdc.gov/travel/notices.

10. Èske sa san danje pou kuit e manje poul, ak lòt volay ak ze?
Yo pa resanse okenn ka kote moun enfekte ak viris grip avyè a paske yo te manje pwodui volay ki byen kuit. Yo dwe toujou byen jere e kuit pwodui volay yo pou anpeche lòt maladi gaye, tankou Salmonèl. Jón ze yo pa dwe ap koule oswa likid.  Tanperati pou kuit vyann volay yo dwe 74°C (165°F). N ap jwenn plis enfòmasyon sou jere manje yo san sa pa reprezante danje sou sit Entènèt Depatman Agrikilti Etazini (USDA) anrapò ak fich sou jere manje san sa pa reprezante danje nan http://www.fsis.usda.gov/wps/portal/fsis/topics/food-safety-education/get-answers/food-safety-fact-sheets/safe-food-handling. 

11. Vwazen m nan gade poul e mwen pè pou m pa pran yon viris grip avyè. Ki sa m dwe fè?
Lefètke yon moun ap viv toupre kote y ap gade volay, sa pa lakòz moun enfekte ak kèlkeswa viris grip avyè a kèlkeswa kote Ozetazini.  Pou pwoteje tèt ou kont kèlkeswa viris grip la, sonje pou w toujou byen lave men w.  

Lè gen souch HPAI ki enfekte volay yo, nou vle pale de kalite souch viris grip avyè ki plis posib lakòz moun malad, an jeneral se yon bagay ki remakab paske sa lakòz pifò zwazo yo mouri byen vit.  Nan zòn kote HPAI enfekte zwazo yo, moun viris la enfekte yo se moun ki te gen gwo kontak dirèk ak volay ki enfekte oswa ak objè oswa sifas ki kontamine ak twalèt volay ki enfekte. Pami egzanp kontak dirèk yo, gen manyen volay ki malad oswa ki mouri, manje volay ki enfekte kri oswa ki pa fin byen kuit, oswa touche objè ki te vrèman kontamine ak twalèt volay ki enfekte yo.  

Menm nan zòn ki pa gen viris grip avyè a, zwazo yo ka pote lòt bakteri, viris oswa parazit nan twalèt yo. Ou dwe evite kontak dirèk ak twalèt zwazo, si posib, e toujou lave men w apre w fin gen kontak ak twalèt zwazo oswa sifas ki te kontamine ak twalèt zwazo.

12. Èske li san danje pou ale nan fwa oswa lòt bagay kote ki gen yon bon kantite zwazo?
Gen prekosyon yo pran pou asire yo volay y ap montre an piblik yo pa malad. Yo dwe teste volay yo pou wè si yo pa malad anvan yo kite fèm yo ye a pou yo montre yo lòt kote.

Pwopriyetè volay yo ka vizite fwa, fèm ak lòt bagay kote ki gen yon bon kantite zwazo depi gen mezi biyosekirite (prekosyon yo pran pou redui chans pou yon maladi soti yon kote al yon lòt kote) ki pran anvan e apre vizit sa yo.

Gen bagay moun yo dwe fè pou yo asire yo yo pa pote viris oswa jèm ki nan yon zòn ki enfekte nan rad yo, soulye, machin oswa lòt bagay. Li enpòtan pou yo chanje rad ak bagay ki nan pye yo; si yo te mete yon rad pou vizite kote ki gen zwazo, yo dwe mete lòt rad lè y ap vizite lòt kote ki gen zwazo yo. Epitou, yo dwe dezenfekte machin ak ekipman yo. Pou plis enfòmasyon konsènan kanpay nasyonal pou ankouraje pou moun pa pran viris grip avyè grasa biyosekirite, vizite sit Entènèt USDA – Biyosekirite pou zwazo yo  nan www.aphis.usda.gov/animal_health/birdbiosecurity/. 

13. Gen anpil zwazo ki rele zwa Kanada a ozalantou lekòl pitit mwen an e/oswa sou teren spò yo. Èske pitit mwen an ka pran viris grip avyè a nan men yo?
Pa gen ka Ozetazini kote gen moun ki enfekte ak grip avyè yo pran nan zwazo ki rele zwa Kanada. Ou dwe anseye pitit ou pou l toujou pwofite konpayi bèt nan bwa men a distans. Se pa sèlman viris, bakteri (tankou Salmonèl), ak parazit ki kapab gaye grasa twalèt bèt sa yo, men pwoche bò kote yo ka gen efè sou konpòtman nòmal yo e sa ka bay pwoblèm ant ou menm avèk yo. Pou plis enfòmasyon sou zwa Kanada nan Massachusetts, vizite sit Entènèt MassWildlife zwa Kanada nan http://www.mass.gov/eea/agencies/dfg/dfw/fish-wildlife-plants/mammals/canada-geese.html.

14. Nan klas pitit mwen an, yo fè ti poul kale nan klas la. Èske pitit mwen gen risk pou l pran yon viris grip avyè?
Fè ti poul kale nan sal klas yo pa lakòz moun pran viris grip avyè. Pou w ka pwoteje timoun yo kont lòt maladi ki ka gaye akoz kontak ak volay (tankou salmonèl), yo dwe ba yo fòmasyon pou yo lave men yo apre yo fin manyen ti poul, kaj yo ak sa yo ba yo manje yo. Pou plis enfòmasyon sou kenbe bèt nan sal klas san danje, gade dokiman Plizyè bagay anrapò ak kontak ak bèt nou ka jwenn sou http://www.nasphv.org/Documents/AnimalContactCompendium2013.pdf.

15. Mwen gen yon manjwa pou zwazo ki atire zwazo nan bwa yo vin nan jaden m nan. Èske mwen gen plis risk pou m pran viris grip avyè a? 
Gen yon manjwa pou zwazo pa lakòz moun pran yon viris grip avyè tip A.  Men, kòm zwazo nan bwa yo ka pote lòt bakteri, viris oswa parazit nan twalèt yo, ou dwe evite gen kontak ak twalèt yo, si posib, epi toujou lave men w apre w fin manyen manjwa pou zwazo.

16. Èske sa san danje pou chase, dekapite epi manje zwazo k ap viv nan bwa yo konn chase yo? 
Nan Massachusetts, pa gen rekòmandasyon kont lachas, dekapite oswa manje zwazo k ap viv nan bwa yo konn chase yo. An jeneral, kòm prekosyon, yo toujou konseye pou chasè yo mete gan lè y ap dekapite  e prepare kèlkeswa bèt yo chase (sa gen ladan l ni zwazo ni mamifè) e pou yo byen kuit vyann nan anvan yo manje l.  

17. Èske sa san danje pou sèvi ak pwodui yo fè ak plim zwazo?
Pa gen ka yo konnen kote moun pran viris grip avyè nan pwodui ki fèt ak plim zwazo tankou dòmi dous, manto, plimo, elatriye. 

18. Gen anpil kana ak zwa nan letan ki nan katye nou an. Èske sa san danje pou nou naje ladan l? 
Nou pa gen twòp enfòmasyon ki disponib sou risk ki genyen pou dlo ki kontamine transmèt viris grip avyè a bay moun.  Byenke an teyori sa posib, pa gen ka kote te vrèman gen moun ki pran viris grip avyè a paske yo te naje nan dlo zwazo akwatik yo itilize. Pou moman sa a, pa gen moun ki pran viris grip avyè a paske yo t ap naje nan dlo zwazo akwatik yo itilize.

Si w gen dout sou eta etan oswa lak yo itilize pou naje yo, ebyen naje nan plaj yo fè pou benyen yo kote ajan sante piblik lokal oswa Depatman Konsèvasyon ak Detant fè yon kontwòl sou bakteri yo regilyèman.  Ajans sa yo ap analize dlo a pou asire yo twalèt moun oswa bèt pa kontamine yo. Jiska prezan, yo pa fè okenn analiz presi sou dlo yo pou gade si yo gen viris grip avyè a.  Kontakte depatman sante lokal ou a pou jwenn enfòmasyon sou espas dlo nan kominote w la yo fè règ pou kontwole l.  Pou w jwenn enfòmasyon sou rezilta analiz yo fè sou plaj lanmè yo, vizite lokalizatè kalite dlo sou plaj MMDPH nan mass.digitalhealthdepartment.com/public%5F21.

Yo ankouraje pou lave men w e pou benyen anvan e apre w fin naje oswa jwe nan dlo a.  Veye pou w pa bwè dlo a pandan w ap naje. Epitou, kòm zwazo yo pote yon pakèt bakteri, viris oswa parazit nan twalèt yo, ou dwe evite, si sa posib, pou w gen kontak ak twalèt zwazo ki ka sou rivaj la.  

19. Èske m gen risk pou m pran viris grip avyè a nan twalèt zwazo ki nan jaden m nan?
Pifò moun ki pran viris grip avyè a te gen gwo kontak dirèk ak volay ki enfekte oswa objè oswa sifas ki kontamine ak twalèt volay ki enfekte.  Pami egzanp kontak dirèk yo, gen manyen volay ki malad oswa ki mouri, manje volay ki enfekte kri oswa ki pa fin byen kuit, oswa touche objè ki te vrèman kontamine ak twalèt volay ki enfekte yo.

Nan Massachusetts, yo pap konsidere se yon risk sa ye pou pran viris grip avyè a si w gen ti kontak nan lakou lakay ou ak twalèt zwazo nan bwa.

Men, kòman zwazo nan bwa yo ka pote yon pakèt bakteri, viris oswa parazit nan twalèt yo, ou dwe evite an kontak ak twalèt zwazo, si sa posib, epi toujou pote gan ak lave men w apre w fin fè jaden.

20. Mwen jwenn yon zwazo ki mouri nan pisin mwen. Èske sa san danje pou m naje ladan l?
Pa gen prèv ki montre moun ka pran viris grip avyè a nan dlo ki gen klowòks.  Pou pwoteje tèt ou kont anpil maladi, ou dwe veye pou yo sèvi ak pwodui chimik pou netwaye pisin ou, sitou lè te gen yon bèt ki mouri nan dlo a. 

II. Grip avyè zwazo yo genyen
Pou jwenn yon lis espès zwazo nan bwa ki nan Massachusetts, gade sit Entènèt  Seksyon lapèch ak bèt ki viv nan rak bwa nan Massachusetts (MDFW) nan:
http://www.mass.gov/eea/docs/dfg/dfw/bird-list1.pdf

21. Ki jan nou fè konnen pa gen viris grip avyè nan Massachusetts?
Li posib pou zwazo nan bwa, sitou zwazo akwatik (kana ak zwa) ki nan Massachusetts yo enfekte ak viris grip avyè a. Men, an jeneral, zwazo nan bwa yo pa reprezante yon risk pou bay moun maladi. Pwogram siveyans pou detekte viris HPAI ki enpòtan yo depi alabaz, viris ki plis ka lakòz moun malad, nan Massachusetts, vize prensipalman analize volay moun gade lakay yo ki soti nan mache zwazo ki vivan yo ansanm ak elvaj komèsyal ak sa ki fèt nan lakou kay moun, epi idantifye siy apwopriye yo lakay volay moun gade lakay yo. 

Se Depatman Resous Agrikòl Massachusetts (MDAR) an kowoperasyon ak Depatman Agrikilti Etazini  (USDA) ki mennen Siveyans viris grip avyè lakay zwazo nan Massachusetts ki ret bò kot moun.  Depi 1983, MDAR ap egzamine volay moun gade lakay  yo ki soti nan mache zwazo yo ak elvaj komèsyal oswa ki fèt nan lakou yo nan Massachusetts pou wè si yo pa gen grip avyè. Pou plis enfòmasyon, tanpri gade sit Entènèt MDAR nan www.mass.gov/agr.

Se Seksyon lapèch ak bèt ki viv nan rak bwa Massachusetts (MDFW) an kowoperasyon ak USDA ki mennen Siveyans viris grip avyè lakay zwazo nan bwa nan Massachusetts.  Pou plis enfòmasyon sou grip avyè nan Massachusetts lakay zwazo nan bwa, gade sit Entènèt MassWildlife Grip avyè nan http://www.mass.gov/eea/agencies/dfg/dfw/fish-wildlife-plants/avian-influenza.html. Pou w gade enfòmasyon sou zwazo nan bwa ki enfekte, gade sit Entènèt Sant nasyonal sante bèt nan bwa ak lòt òganis vivan USGS – Grip avyè nan http://www.nwhc.usgs.gov/disease_information/avian_influenza/.

Se Depatman sante piblik Massachusetts (MDPH) nan tèt kole ak founisè swen sante nan Massachusetts ki mennen Siveyans viris grip (moun oswa avyè) lakay moun. Pou plis enfòmasyon, gade sit Entènèt MDPH—Grip nan www.mass.gov/dph/flu.

22. Ki jan nou fè konnen zwazo nan bwa yo pa pote viris grip avyè a nan Massachusetts? Kiyès k ap fè suivi pou zwazo sa yo?
Li posib pou se zwazo nan bwa yo, sitou zwazo akwatik (kana ak zwa) nan Massachusetts ki ta pote viris grip avyè a. Gen pwogram siveyans pou detekte viris HPAI ki enpòtan yo depi alabaz, viris ki plis ka lakòz moun malad, nan Massachusetts. Se MDFW an kowoperasyon ak USDA lè yo endike sa ki mennen Siveyans viris grip avyè lakay zwazo nan bwa ki nan Massachusetts.  Pifò zwazo pa bezwen yo teste yo.  Ajans eta ak federal agrikilti ak bèt nan bwa konsidere zwazo akwatik yo, tankou kana ak zwa, kòm bèt ki pi enpòtan pou yo teste.  An jeneral, grip avyè a touche zwazo akwatik k ap deplase sot nan yon zòn al nan yon lòt zòn (kana ak zwa) ak zwazo rivaj yo (bekaso, plivye) oswa lòt zwazo ki nan dlo (Ewon), se pa zwazo ki konn nan lakou yo (zwazo k ap chante yo).

23. Mwen gen yon zwazo nan bwa ki mouri nan jaden m. Èske sa ka rive li mouri akoz li te gen viris grip avyè a?   
An jeneral, zwazo nan bwa yo pa mouri akoz viris grip avyè. Donk, li trè difisil pou zwazo ki mouri nan Massachusetts mouri akoz li te pran viris grip avyè.  [Si yon moun fè konnen gen yon gwo gwoup zwazo ki mouri, gade Kesyon 26.]

24. Mwen gen yon zwazo nan bwa ki malad oswa ki blese ki nan jaden m nan. Èske sa ka rive li te pran nan viris grip avyè, e ki kote m ka mennen l?
Li ra pou viris grip avyè a lakòz zwazo nan bwa yo malad e li difisil pou yon zwazo pran nan viris grip avyè a. Si w jwenn yon bèt ki malad oswa ki blese, li enpòtan pou w jwenn yon moun gouvènman an otorize ki ka bay bèt la èd li bezwen pou l retounen viv nan lanati. Moun sa a ka ede w wè si bèt la vrèman bezwen èd, e si l bezwen èd, l ap ba l swen pou finalman li ka lage l ankò nan lanati.

Ou dwe kontakte ajan lokal kontwòl bèt pou l ka ede w kenbe bèt la. Ou ka jwenn yon lis ki gen moun kalifye ki ka ede bèt nan bwa ak lòt òganis ki vivan sou sit Entènèt MassWildlife Moun ki ka ede bèt nan bwa ak lòt òganis ki vivan nan http://www.mass.gov/eea/agencies/dfg/dfw/fish-wildlife-plants/wildlife-rehabilitation.html. 

25. Ki jan m ka retire yon bèt nan bwa ki mouri nan jaden m nan san sa pa reprezante yon danje?
Se vre li trè difisil pou zwazo ki mouri a te gen viris grip avyè a, an jeneral yo rekòmande pou pa manyen kèlkeswa zwazo ki mouri a, oswa bèt nan bwa, san bagay pou pwoteje men w.  Pou w ka retire yon zwazo ki mouri, sèvi ak yon pèl pou ranmase zwazo ki mouri a epi mete l nan yon sachè poubèl. Epi mete sachè sa a nan yon dezyèm sachè epi mete l nan l poubèl ou.  Si w dwe sèvi ak men w pou mete zwazo ki mouri a nan yon sachè poubèl, kouvri yo ak gan oswa sachè plastik.  Apre w fin jete zwazo a, lave men w. 

26. Gen  yon gwo gwoup zwazo nan bwa ki mouri sanzatann nan lakou m nan oswa nan zòn mwen pran detant. Ki sa pou m fè?
Si nou jwenn, kèlkeswa kote a, zwazo ki malad, ki sou wout mouri oswa ki fèk mouri, kit se zwazo akwatik (kana oswa zwa), zwazo rivaj (bekaso, plivye), oswa lòt zwazo dlo (ewon), tanpri, fè MDFW, Syèj sosyal Westboro, konn sa nan 508-389-6300 oswa fè USDA konnen nan 413-253-2403. 

Pou lòt espès zwazo kote gen yon gwo kantite ki mouri, nou ka fè biwo distri ki pi pre MDFW konn sa.
Distri bèt nan bwa ak lòt òganis vivan nan Lwès nan Pittsfield—413-447-9789
Distri bèt nan bwa ak lòt òganis vivan nan Connecticut Valley nan Belchertown—413-323-7632
Distri bèt nan bwa ak lòt òganis vivan nan Sant nan West Boylston—508-835-3607
Distri bèt nan bwa ak lòt òganis vivan nan Nòdès nan Acton—978-263-4347
Distri bèt nan bwa ak lòt òganis vivan nan Sidès nan Buzzards Bay—508-759-3406

27. Gen plizyè bèt nan bwa ki nan jaden m nan. Èske m ka touye yo? 
Espè yo pa rekòmande touye bèt k ap viv nan bwa jan nou vle kòm mwayen pou kontwole grip avyè; li pa ni pratik ni bon pou anviwònman an. Li difisil pou yon zwazo ki nan jaden w gen viris grip avyè a, e pa gen okenn ka kote gen moun ki pran grip avyè akoz prezans zwazo nan bwa yo. Mete sou sa, an jeneral lalwa kondane pou chase oswa touye zwazo nan bwa yo sof lè otorite yo bay otorizasyon pou chase zwazo nan epòk lachas, nan zòn yo chwazi yo, moun nan dwe gen pèmisyon eta ak pèmisyon federal ki apwopriye a.  Pou plis enfòmasyon sou chase zwazo ki konn deplase sot nan yon zòn al nan yon lòt ak sou lòt règleman nan sa ki gen rapò ak lachas nan Massachusetts, gade dokiman Chase zwazo ki konn deplase sot nan yon zòn al nan lòt | MassWildlife nan http://www.mass.gov/eea/agencies/dfg/dfw/laws-regulations/plain-lang-sum/hunting-of-migratory-game-birds.html.

III. Grip avyè ak bèt ki viv bò kot moun

28. Èske m ka bay bèt k ap viv lakay mwen an san kè sote manje pou bèt ki gen poul oswa ki fèt ak poul?
Viris grip avyè a detwi lè yo kuit manje nan tanperati ki pi wo pase 158oF (70o C). Gwo tanperati yo mande pou prepare manje pou vann pou bèt ki viv bò kot moun elimine risk pou bèt ki manje manje sa yo sèlman ta enfekte. Kòm manje ki pa kuit oswa ki kri yo pa suiv menm pwosesis la, toujou gen risk pou enfekte nan pwodui sa yo. Yo pa dwe janm bay bèt ki viv bò kote moun manje vyann oswa ze ki pa kuit.

29. Chat mwen an oswa chyen m nan te gen yon zwazo mouri nan bouch li. Èske l ka pran viris grip avyè a? 
Sa konn rive yon lè konsa kote yo fè konnen gen chat ki pran grip avyè nan zòn nan monn, kote gen zwazo nan bwa oswa zwazo ki viv bò kot moun, ki te gen grip avyè.  Yo panse tout ka sa yo kote moun gen chat lakay yo ki pran grip avyè se paske chat la te manje zwazo ki enfekte yo tou kri. Lè w pa kite chat ou sot deyò, ou anpeche l gen kontak ak zwazo nan bwa, e ou redui risk pou l ta an kontak ak viris grip avyè a. Yo pa dekri sentòm chat ki enfekte natirèlman yo genyen, men sentòm lakay chat nou te enfekte pou n ka fè eksperyans sou yo se lafyèv, li dousman dousman, difikilte pou respire, azoumounou (manbràn toutotou je l yo anfle e yo wouj) ak lanmò. Mèt bèt yo dwe sonje yo abitye jwenn siy sa yo lakay chat ki gen lòt maladi.  Ou dwe fè veterinè w la konnen tout siy ou wè lakay bèt ou a ki montre l malad.  Pa gen okenn prèv ki montre chat bay moun viris grip avyè.

Gen kèk rechèch ki montre chyen ki te pran viris grip avyè, kò yo ka vin devlope yon defans kont viris la, men li difisil pou yo devlope yon maladi.  Pa gen okenn prèv ki montre chyen bay moun viris grip avyè. Chyen ka pran viris grip chyen konn genyen nan men lòt chyen. Si bèt ou a malad, pale ak veterinè a pou l ka fè yon dyagnostik ak tretman ki apwopriye.

An jeneral, kòm prekosyon, yo pa dwe kite bèt ki ret bò kot moun yo manje zwazo ki mouri.  Yo pa dwe janm ba yo manje oswa ze ki pa kuit.  Si bèt ou a malad, pale ak veterinè a pou l ka fè yon dyagnostik ak tretman ki apwopriye.

Pou plis enfòmasyon sou grip avyè lakay bèt, sa gen ladan l chyen ak chat, vizite sit Entènèt Asosyasyon ameriken medsin veterinè nan https://www.avma.org/KB/Resources/FAQs/Pages/avian-influenza-FAQs-veterinarians.aspx.
 
30. Èske zwazo mwen gen lakay mwen gen risk pou l pran viris grip avyè a? 
Pou kounye a, risk pou zwazo k ap viv bò kote moun yo pran viris grip avyè a trè trè fèb.  Zwazo yo enpòte legalman yo yo mete yo an karantèn (lwen lòt zwazo pou yo ka wè si yo bay siy yo malad) epi yo teste yo yonfwa yo antre Ozetazini anvan yo bay yo pou vann. An jeneral, kòm prekosyon, yo dwe kite zwazo ki viv lakay moun yo gen kontak ak zwazo nan bwa yo.  Yo rekòmande pou izole (mete apa) zwazo ki malad yo oswa nouvo yo parapò ak lòt zwazo yo pandan 30 jou. Si zwazo ou gen lakay ou malad, pale ak veterinè w. 

Pou rekòmandasyon jeneral sou jan pou manyen zwazo ki lakay ou san sa pa reprezante danje, gade dokiman MDPH – Kè kontan e An Sante: Ou menm ak zwazo ki lakay ou, w ap jwenn li sou www.mass.gov/dph/epi. 

IV. Grip avyè ak volay yo

31. M ap gade poul nan lakou m nan. Ki jan m ka pwoteje tèt mwen?
Moun k ap gade bèt yo ka pwoteje tèt yo lè yo evite gen kontak dirèk ak zwazo yo, byen lave men yo, mete rad ak bagay nan pye yo yo ka jete yo apre sa, oswa ki tou nan zòn y ap gade bèt yo, e lè yo veye pou objè ak ekipman yo itilize yo nan zòn yo gade bèt yo yo pa itilize yo lòt kote oswa kote moun ap viv, sof si yo byen dezenfekte yo. Yon bagay ki ka redui risk yo se aplike mezi biyosekirite yo. Mezi sa yo gen ladan l pwoteje bèt yo pou yo pa ekspoze ak sous ki ka ba yo grip avyè (pa egzanp, zwazo nan bwa) epi kite se sèlman moun ak ekipman ki nesesè yo bezwen pou pran swen bèt yo ki gen aksè ak volay yo.  Pou plis enfòmasyon sou kanpay nasyonal k ap ankouraje pou moun pa pran grip avyè grasa biyosekirite, vizite sit Entènèt USDA – Biyosekirite pou zwazo yo nan www.aphis.usda.gov/animal_health/birdbiosecurity/.

32. Èske m ka bay volay mwen an vaksen kont viris grip avyè?
Pou kounye a, pa gen vaksen kont viris grip avyè a ki disponib pou itlize pou volay moun ap gade lakay yo ak volay ki nan elvaj yo. 

33. Ki sa m ka fè pou poul mwen yo pa enfekte? Pa kite poul yo gen kontak ak zwazo nan bwa ak zwazo akwatik yo. Sa k ap ede se byen bare kote nou mete yo. Se sèlman moun ak machin ki nesesè pou pran swen vòlay yo ki dwe gen aksè ak volay yo, manje pou volay yo ak kote yo a. Entèdi tout kontak ak ekipman ak objè ki te an kontak ak lòt volay oswa ak bagay ki kapab bay grip avyè. Sèvi ak metòd netwayaj ak dezenfektan ki apwopriye pou pwoteje kont maladi. Lè w an kontak ak volay yo, mete rad ak bagay nan pye yo ka jete apre sa oswa ki tou nan zòn y ap gade bèt yo pou evite tout posiblite pou yo ta enfekte.  Pou plis enfòmasyon sou kanpay nasyonal k ap ankouraje pou moun pa pran grip avyè grasa biyosekirite, vizite sit Entènèt USDA – Biyosekirite pou zwazo yo   nan www.aphis.usda.gov/animal_health/birdbiosecurity/.

34. Mwen gen plizyè nan poul yo mwen yo ki mouri sanzatann. Kiyès mwen dwe rele?
Mèt kote yo fè elvaj yo dwe kenbe bonjan relasyon ak veterinè yo a. Depi yo gen bèt ki malad oswa ki mouri sanzatann, yo dwe kontakte veterinè yo a. Nan ka yo pa ka rive jwenn veterinè a, kontakte Seksyon sante bèt MDAR la nan (617) 626-1795. 

POU PLIS ENFÒMASYON

Pou w jwenn dènye enfòmasyon sou kèlkeswa kote nan monn nan ki gen grip avyè ki se HPAI, vizite sit Entènèt CDC nan www.cdc.gov oswa sit Entènèt Òganizasyon mondyal sante (WHO) – sou grip avyè nan www.who.int/csr/disease/avian_influenza/en/index.html

Pou w jwenn plis enfòmasyon sou grip avyè lakay zwazo nan bwa yo oswa zwazo yo chase yo (kay, fezan) nan Massachusetts, vizite sit Entènèt MDFW nan http://www.mass.gov/eea/agencies/dfg/dfw/fish-wildlife-plants/avian-influenza.html.

Pou w jwenn plis enfòmasyon sou grip avyè lakay zwazo moun gen lakay yo (poul) oswa bèt ki ret bò kote moun (chat, chyen, zwazo ki ret bò kot moun) nan Massachusetts, kontakte Seksyon Biyosekirite ak Sèvis règleman yo nan MDAR nan (617) 626-1795 oswa vizite sit Entènèt yo a nan http://www.mass.gov/eea/agencies/agr/animal-health/poultry/avian-influenza.html. 

Pou w jwenn plis enfòmasyon sou tout kalite grip moun konn genyen oswa sou planifikasyon pou pandemi grip nan Massachusetts, kontakte Seksyon epidemyoloji ak defans kò a genyen nan MDPH, nan 617-983-6800 oswa sou Entènèt nan www.mass.gov/dph/epi.  

* Komite konsiltatif sou maladi moun ak bèt ka pran gen reprezantan ajans ki apre yo: 
	
Ajans Federal:
USDA-Sèvis veterinè
USDA-Sèvis bèt nan bwa
Biwo ankèt Federal (FBI)

Ajans eta Massachusetts:
Depatman Sante Piblik 
Depatman Resous Agrikòl
Seksyon lapèch ak bèt ki viv nan rak bwa
Depatman Pwoteksyon Anviwònman
Depatman Jesyon Anviwònman
Prive:
Lekòl medsin veterinè Tufts Cummings
Sosyete Massachusetts pou prevansyon kont maltrete bèt
Sant bèt nan bwa ak lòt òganis vivan nan Cape
Asosyasyon medikal veterinè Massachusetts
Gwoup travay sou Raj nan Cape Cod
Asosyasyon ajan kontwòl bèt nan Massachusetts
Pak bèt New England

Ajans jesyon Ijans